""

MÔ HÌNH CÂU LẠC BỘ LIÊN THẾ HỆ TỰ GIÚP NHAU & GIẢM NGHÈO ĐA CHIỀU

MÔ HÌNH CÂU LẠC BỘ LIÊN THẾ HỆ TỰ GIÚP NHAU & GIẢM NGHÈO ĐA CHIỀU

1. Mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau

Bối cảnh già hóa dân số tại Việt Nam

Theo nghiên cứu của các cơ quan chức năng, Việt Nam đã chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số. Tính đến năm 2017, số người cao tuổi ở Việt Nam chiếm 10,95% dân số. Tỷ trọng người cao tuổi Việt Nam ngày càng tăng nhanh; dự kiến đến năm 2025, số người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên) sẽ bằng số người từ 15 - 59 tuổi; đến năm 2034, số người cao tuổi Việt Nam sẽ cao hơn số trẻ em dưới 15 tuổi. Điều này mang lại những cơ hội, đồng thời cũng đặt ra những thách thức đối với quá trình phát triển của đất nước. Chính vì thế, công tác chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi trong gia đình, cộng đồng và xã hội cần nhận được quan tâm nhiều hơn từ tất cả các bên.

Mô hình Câu lạc bộ (CLB) Liên thế hệ tự giúp nhau

Câu lạc bộ (CLB) Liên thế hệ tự giúp nhau là mô hình được tổ chức HelpAge International và các đối tác tại Việt Nam triển khai từ nhiều năm nay. Đây là một mô hình đa chức năng, dựa vào cộng đồng nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi, gia đình và cộng đồng của họ. Thông qua tiếp cận đa chiều, bao gồm tự giúp nhau, đa thế hệ, có sự tham gia, nâng cao năng lực và gây ảnh hưởng, kết hợp với đa dạng hóa nhiều mảng hoạt động như nâng cao năng lực, chăm sóc sức khỏe, chăm sóc tại nhà, phát triển sinh kế, gắn kết xã hội…, thực tế chứng Minh CLB Liên thế hệ tự giúp nhau là một mô hình tốt, có tính bền vững cao, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người cao tuổi.

Mục tiêu của CLB gồm:

  • Tạo cơ hội cho người cao tuổi nâng cao chất lượng cuộc sống của chính họ, gia đình và cộng đồng của họ;
  • Tạo cơ hội cho người cao tuổi tăng cường vai trò và sự đóng góp của họ trong phát triển địa phương;
  • Tăng cường sự tương tác, trao đổi giữa người cao tuổi với chính quyền địa phương, các nhà cung cấp dịch vụ và địa phương.

Thành phần CLB:

Mỗi CLB gồm 50-70 thành viên, đáp ứng 3 tiêu chí:

  • 70% thành viên là người cao tuổi;
  • 70% thành viên là nữ;
  • 70% thành viên là người nghèo, cận nghèo, người chịu thiệt thòi.

Mỗi CLB đều có Ban chủ nhiệm gồm 5 thành viên, có vai trò quản lý, điều hành các hoạt động của CLB. Các thành viên còn lại được chia thành các nhóm nhỏ hơn, từ 8 đến 12 người, dựa vào địa bàn sinh sống của họ.

Hoạt động chủ chốt của mô hình

CLB Liên thế hệ tự giúp nhau có 8 mảng hoạt động chính, gồm: Chăm sóc sức khỏe; Chăm sóc tại nhà bởi tình nguyện viên; Văn hóa, văn nghệ, thăm hỏi, giao lưu; Tự giúp nhau/hỗ trợ cộng đồng; Học tập suốt đời (Nâng cao nhận thức, kiến thức); Huy động nguồn lực; Quyền và lợi  ích; Tăng thu nhập;

Một số CLB nằm ở khu vực có nguy cơ bị hưởng bởi thiên tai có thêm hoạt động liên quan đến giảm thiểu rủi ro thiên tai. Một số CLB có khả năng chi trả có thêm hoạt động chăm sóc tại nhà bởi nhân viên hỗ trợ.  

Tóm tắt các hoạt động của CLB:

2. Lợi ích của mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau đối với mục tiêu giảm nghèo đa chiều

Thực tế chứng minh mô hình CLB Liên thế hệ tự giúp nhau là một mô hình hiệu quả, khả năng nhân rộng cao, đáp ứng được một cách toàn diện nhu cầu của người cao tuổi, góp phần phát huy vai trò cuả họ trong gia đình, cộng đồng và xã hội. Năm 2016, Thủ tướng đã phê duyệt Đề án nhân rộng mô hình câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau trên phạm vi toàn quốc thông qua Quyết định 1533-QĐ/TTg. Tính tới thời điểm hiện tại, cả nước có khoảng 1800 CLB, và mục tiêu đến năm 2020, xây dựng và duy trì hoạt động khoảng 2.000 CLB.  

Khái niệm Nghèo đa chiều

Từ 2015 trở về trước, Việt Nam vẫn sử dụng phương pháp đo lường nghèo đơn chiều theo chuẩn nghèo thu nhập. Để chuyển đổi mạnh mẽ chính sách giảm nghèo theo hướng bền vững trong bối cảnh đổi mới mô hình tăng trưởng, năm 2014, Quốc hội đã quyết định việc giao Chính phủ xây dựng chuẩn nghèo mới theo phương pháp tiếp cận đa chiều nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản để thực hiện từ năm 2016.

Trên cơ sở đó, vào năm 2015, Chính phủ Việt Nam đã thông qua phương pháp tiếp cận đa chiều để đo lường nghèo đói. Theo đó nghèo đa chiều được đo lường bằng mức độ thiếu hụt tiếp cận 5 dịch vụ xã hội cơ bản, bao gồm: giáo dục; y tế; nhà ở; nước sạch và vệ sinh; và thông tin.[1]

Nghèo đa chiều và Người cao tuổi

Già hóa là thực trạng đang diễn ra tại Việt Nam, và là rủi ro nhân khẩu học mới: dân số Việt Nam đang già đi và phân tích mới cho thấy người già có thể ngày càng chịu rủi ro nghèo đói trong tương lai. [2] Theo thống kê năm 2016, 25% người cao tuổi sống trong nghèo khó. Chỉ 35% người cao tuổi có trợ cấp xã hội hoặc lương hưu. 65% người cao tuổi sống ở khu vực nông thôn, nơi mà việc tiếp cận với các dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe, nước sạch, vệ sinh, tiếp cận thông tin còn nhiều hạn chế. Người già cũng có nhiều rủi ro về sức khỏe hơn và có tỉ lệ chi trả chi phí y tế cho các trường hợp bệnh nặng cao hơn. Như vậy, xét trên các khía cạnh đo lường nghèo đa chiều, người già thuộc nhóm có nguy cơ.

Giảm nghèo đa chiều thông qua mô hình CLB Liên thế hệ tự giúp nhau

Như đã nhắc tới ở trên, mô hình CLB Liên thế hệ tự giúp nhau có phương pháp tiếp cận đa chiều, với 8 mảng hoạt động nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của người cao tuổi, đồng thời có khả năng hỗ trợ người cao tuổi ứng phó với nguy cơ nghèo đa chiều.

Xét trên các khía cạnh:

  • Giáo dục: CLB có hoạt động nâng cao nhận thức, kiến thức cho người cao tuổi. Tham gia CLB, người cao tuổi được học tập thông qua các hoạt động tập huấn, truyền thông, trao đổi kinh nghiệm, tham quan học tập… Qua đó, người cao tuổi tự trau dồi kiến thức cho bản thân và chia sẻ với gia đình và cộng đồng xung quanh;
  • Y tế: CLB hỗ trợ người cao tuổi tiếp cận các dịch vụ y tế như khám sức khỏe định kỳ (2 lần/năm), đo huyết áp và cân nặng hàng tháng; Thành viên CLB cũng được tiếp cận thông tin về bảo hiểm y tế, hỗ trợ điền thông tin/ mua thẻ nếu cần thiết.
  • Nhà ở: CLB có hoạt động tự giúp nhau, hỗ trợ các thành viên có hoàn cảnh khó khăn, ví dụ như nhà ở bị hư hại. CLB có thể huy động ngày công, tiền/ nguyên vật liệu để tiến hành hoạt động sửa chữa.
  • Vệ sinh: Thành viên CLB có các hoạt động dọn vệ sinh môi trường hàng tháng như quét dọn đường làng ngõ xóm.
  • Thông tin: Người cao tuổi tiếp cận thông tin thông qua các buổi sinh hoạt CLB hàng tháng, các hoạt động tập huấn, giao lưu.

Như vậy, mô hình CLB Liên thế hệ tự giúp nhau có thể tiếp cận giảm nghèo đa chiều một cách tương đối toàn diện nhờ các mảng hoạt động đa dạng. Bên cạnh đó, có thể nói, nhờ đặc tính nổi bật của mô hình là tính bền vững và dựa vào cộng đồng, phương pháp tiếp cận giảm nghèo đa chiều cho người cao tuổi thông qua mô hình này, nhờ vậy có tác động lâu dài, liên tục và trực tiếp.  

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ths. Trương Mỹ Linh

Điều phối dự án - HelpAge International tại Việt Nam

 

[1] Báo cáo nghèo đa chiều ở Việt Nam – UNDP

[2] BÁO CÁO ĐÁNH GIÁ NGHÈO VIỆT NAM 2012 – World Bank