""

COVID-19: Kỳ thị tuổi tác - Mối lo ngại giữa đại dịch

Giữa đại dịch viêm phổi cấp do chủng mới của virút Côrôna (COVID-19) gây ra, tình trạng phân biệt tuổi tác trở nên rõ ràng và phổ biến hơn bao giờ hết ở nhiều nơi trên thế giới. Điều này không chỉ gây thêm trở ngại cho chính việc phòng dịch, mà còn mang lại những tác động xấu trong cộng đồng.

Nghiên cứu về tác động của COVID-19 đến người cao tuổi

Hơn 80% ca tử vong do COVID-19 ở Trung Quốc Đại lục là người trên 60 tuổi, theo số liệu của Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc, xác định người cao tuổi là nhóm tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Một nghiên cứu khác trên hơn 44.000 bệnh nhân do Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Trung Quốc thực hiện cũng đã xác nhận rằng nhóm bệnh nhân trên 80 tuổi dương tính với Covid-19 có tỷ lệ tử vong lên đến gần 15%, cao hơn nhiều so với tỷ lệ tử vong ước tính chung là 2,3%.

Các thông báo liên quan đến yếu tố nguy cơ của dịch bệnh này đối với người cao tuổi nhằm kêu gọi một kế hoạch đáp ứng dịch phù hợp trên phạm vi toàn cầu, trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc triển khai các hoạt động can thiệp với nhóm người cao tuổi, không chỉ ở các biện pháp phòng tránh dịch mà kể cả các hỗ trợ nhằm đảm bảo chăm sóc xã hội và giảm thiểu các yếu tố nguy cơ cơ hội.

Những ngộ nhận sai lầm về COVID-19 và người cao tuổi

Tuy nhiên, sau một loạt quan sát và các nghiên cứu xác nhận về mức độ nguy cơ cao của người cao tuổi trong bối cảnh đại dịch, thì một làn sóng kỳ thị người cao tuổi đã xảy ra ở nhiều nơi. Trước hết, việc nghĩ rằng virút Côrôna chỉ xảy ra ở người cao tuổi đã dẫn tới thái độ coi thường dịch bệnh ở nhiều người trẻ hoặc trung tuổi. Họ không thực hiện các biện pháp phòng tránh như đeo khẩu trang, tránh tụ tập…dẫn tới tình trạng bùng dịch ở nhiều nơi trên thế giới. Nhiều bài báo đã phải chỉ ra rằng COVID-19 không phải là bệnh của người cao tuổi với hy vọng nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc phòng dịch nói chung cũng như thái độ kỳ thị tuổi tác nói riêng.

Tại thời điêm này, khi dịch bệnh đã bùng phát ở nhiều quốc gia, gây ra nhiều thiệt hại cả về người và của, thái độ kỳ thị tuổi tác vẫn tiếp tục xuất hiện trong cộng đồng. Điều này đồng nghĩa với việc bên cạnh đại dịch COVID-19, chúng ta đang phải đối mặt với một đại dịch khác mang tên ‘kỳ thị tuổi tác’. Trong bối cảnh hệ thống y tế đang bị quá tải, với thái độ kỳ thị tuổi tác, người cao tuổi có thể bị bỏ mặc hoặc không được tiếp nhận điều trị. Báo cáo của nhà khoa học chính trị Yascha Mounk lưu ý, các bác sĩ không thể chăm sóc cho tất cả những người cần điều trị. Bên cạnh đó, hệ thống y tế thiếu hụt nghiêm trọng thiết bị hỗ trợ đường thở nhằm đáp ứng điều trị cho những người đang nguy kịch.[1]

Trên Twitter, Yascha Mounk viết: “Có thể cần thiết phải thiết lập giới hạn độ tuổi trong việc tiếp cận chăm sóc tích cực. Đây không phải là một đánh giá dựa trên giá trị mà là một cách để sử dụng nguồn lực cực kỳ khan hiếm cho những người có khả năng sống sót cao nhất và có thể tận hưởng số năm sống dài nhất nếu được cứu sống.”

Người cao tuổi vẫn có thể sống sót và phục hồi

Trên thực tế cho thấy, bất chấp những định kiến và ngộ nhận của cộng đồng đối với COVID-19 và người cao tuổi, những bệnh nhân lớn tuổi vẫn có thể phục hồi sau khi mắc bệnh, trong khi người trẻ tuổi vẫn có thể đối mặt với diễn biến bệnh nặng và có nguy cơ tử vong. Như vậy, mặc dù việc cân nhắc sàng lọc bênh nhân dựa trên độ tuổi trước khi điều trị được cho là nhằm mục đích tận dụng nguồn lực, không hề có bất kỳ cơ sở vững chắc nào được đưa ra về khả năng phục hồi của người cao tuổi là thấp hơn so với những nhóm tuổi khác. Hơn ¼ số người nhập viện tại Ý là người dưới 50 tuổi, trong đó có nhiều người đang trải qua diễn biến bệnh nghiêm trọng.[2]

Vài ngày trước, thế giới ghi nhận những ca hồi phục ở những bệnh nhân lớn tuổi. Tại Tây Ban Nha, cụ bà Alma Clara Corsini, 95 tuổi, sống tại thành phố Fanano (Modena) đã hồi phục sao hơn 2 tuần nhập viện chữa trị khi có dấu hiệu nhiễm virus SARS-CoV-2.[3] Tại Vũ Hán, nơi đầu tiên bùng phát dịch bệnh do Côrôna virút, cũng đã ghi nhận những trường hợp hồi phục sau nhiễm bệnh ở độ tuổi cao, trong đó có 1 cụ ông 101 tuổi và một cụ bà 98 tuổi.[4] Chính vì vậy, việc có phát triển một văn bản hướng dẫn cho các chính phủ là vô cùng cần thiết nhằm đảm bảo việc phân chia nguồn lực ứng phó với đại dịch được thực hiện thông qua các quyết định dựa trên cơ sở y tế, bằng chứng khoa học và nguyên tắc đạo đức, thay vì tuổi tác hoặc giá trị xã hội giả định.

Người cao tuổi và những đóng góp trong đại dịch COVID-19

Nếu được nhận những điều trị cần thiết và kịp thời, người cao tuổi không chỉ hoàn toàn có khả năng hồi phục nếu không may mắc COVID-19, họ còn là một trong những lực lượng đóng góp tích cực vào công cuộc phòng chống COVID-19. Tại nhiều nơi trên thế giới, các nhân viên y tế về hưu được kêu gọi quay trở lại hoạt động nhằm chung tay ứng phó với đại dịch. Tại Việt Nam, hàng trăm y, bác sỹ nghỉ hưu đã tự nguyện tham gia phòng chống dịch. Ở cộng đồng, người cao tuổi vừa nghiêm túc thực hiện các biện pháp phòng dịch theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế, vừa tiếp tục hoạt động tích cực bằng những phương thức phù hợp. Mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau – một mô hình cộng đồng do người cao tuổi lãnh đạo, đã có những hoạt động thiết thực nhằm chung tay đẩy lùi lịch bệnh. Nhiều Câu lạc bộ đã tích cực tham gia hướng dẫn, tuyên truyền, vận động, nhắc nhở thành viên CLB và người cao tuổi và người dân nói chung tại địa phương thực hiện nghiêm túc và đúng cách các biện pháp phòng tránh bệnh do cơ quan y tế đưa ra... Trong bối cảnh dịch bệnh, hoạt động tự giúp nhau (vật chất, tinh thần) và chăm sóc, hỗ trợ tại nhà của các tình nguyên viên Câu lạc bộ cho những người cao tuổi khó khăn, cô đơn, khuyết tật, bệnh tật lại càng có ý nghĩa hơn bao giờ hết. Bên cạnh đó, các CLB luôn tuân thủ các biện pháp bảo vệ bản thân và phòng tránh dịch bệnh trong quá trình chăm sóc và hỗ trợ này.

 Là tổ chức đại diện cho người cao tuổi trong cả nước, Hội Người cao tuổi các cấp đóng  vai trò to lớn trong việc tuyên truyền tới Hội cơ sở và Hội viên về tình hình dịch bệnh, và các biện pháp phòng chống dịch theo phổ biến của cơ quan y tế, với sự vào cuộc tích cực của các phương tiện thông tin của Hội, như Báo Người cao tuổi, Tạp chí Người cao tuổi, Trang thông tin Điện tử tổng  hợp TW Hội, bản tin Người cao tuổi của Hội ở các tỉnh/thành phố.  Hội cũng bám sát diễn biến ở cơ sở, phát hiện sớm vấn đề để tham mưu với cấp Ủy, chính quyền.  Bên cạnh đó, Trung ương Hội Người cao tuổi cũng đã phối hợp với Tổ chức HelpAge International (Tổ chức Hỗ trợ Người cao tuổi Quốc tế) tại Việt Nam thực hiện đánh giá nhu cầu của người cao tuổi trong dịch bệnh, từ đó vận động các nguồn lực nhằm hỗ trợ cho người cao tuổi khó khăn, đồng thời tham mưu cho các cấp, các ngành trong đó có y tế, dân số… nhằm góp phần tích cực vào các hoạt động ứng phó với đại dịch COVID-19 trong cộng đồng nói chung và cho người cao tuổi nói riêng.

Kỳ thị tuổi tác – Mang lại nhiều nguy cơ sức khỏe không kém đại dịch

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng kỳ thị tuổi tác mang lại nhiều hậu quả sâu rộng đến sức khỏe của con người. Nó có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất và tinh thần, thậm chí có thể định hướng các hành vi trong cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế, bao gồm tiếp cận điều trị, thời gian và tần suất điều trị cũng như hiệu quả của phương pháp điều trị.

“Đa số chúng ta đang sống thọ hơn những người ở thế hệ trước, và đây là một điều đáng để ăn mừng. Nhưng những định kiến cổ hủ, tai hại được chỉ ra trong nghiên cứu này đang cản trở chúng ta tận hưởng những năm tháng tuổi thọ đó. Kỳ thị tuổi tác thực sự mang lại nhiều tổn hại. Tuy nhiên, tình trạng này thường xuyên bị coi là không nghiêm trọng khi so sánh với các dạng kỳ thị khác.” – Anna Dixon- Giám đốc điều hành Trung tâm “Để già hóa tốt hơn” (Centre for Ageing Better) nhận định.[5]

Thực tế, theo kết quả hồi cứu, 95,5% nghiên cứu, 74% trong số 1.159 cộng đồng có thái độ kỳ thị tuổi tác đã mang lại tác động xấu rõ rệt đến tình trạng sức khỏe của con người. Các nghiên cứu chỉ ra rằng kỳ thị tuổi tác đã có tác động đến trên 45 quốc gia, 11 lĩnh vực sức khỏe, với tỷ lệ ý nghĩa thống kê tăng dần theo thời gian. Ở các nước kém phát triển hơn, mối liên quan giữa kỳ thị tuổi tác và sức khỏe là cao hơn so với các nước phát triển. Sức khỏe của người cao tuổi có trình độ học vấn thấp đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi thái độ kỳ thị này. Bằng chứng về thái độ kỳ thị tuổi tác của cộng đồng được tìm thấy ở mọi độ tuổi, giới tính, chủng tộc/sắc tộc.[6]

Bà Deborah Alsina, Giám đốc tổ chức từ thiện Tuổi già Độc lập (Independent Age), nói: “Coi người lớn tuổi là ‘gánh nặng’ là một sự xúc phạm và là vấn đề đặc biệt quan ngại trong tình huống hiện nay. Toàn xã hội cần chung tay xây dựng thế giới, nhưng những kết quả này chỉ ra rằng chúng ta không thực sự đối xử với nhau một cách công bằng. Chúng ta cần phải làm việc để đảm bảo rằng các định kiến về tuổi tác được loại bỏ khỏi cộng đồng, ngày bây giờ và trong tương lai.” [5]

Ông David Sinclair, Giám đốc Trung tâm Tuổi thọ Quốc tế (the International Longevity Centre) nhận định: “Tác động tiêu cực của thái độ kỳ thị tuổi tác ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Kết quả là chúng ta sẽ bị buộc phải nghỉ hưu sớm, và không thể tiếp cận được các dịch vụ quan trọng.” [5]

===================================================================

Tài liệu tham khảo

 [1] https://www.haaretz.com/us-news/.premium-in-u-s-coronavirus-crisis-will-trump-save-the-elderly-or-condemn-them-to-death-1.8687478

[2] https://www.nbcnews.com/health/health-news/not-just-older-people-younger-adults-are-also-getting-coronavirus-n1160416

[3] https://tuoitre.vn/cu-ba-95-tuoi-o-y-het-covid-19-du-khong-uong-thuoc-khang-virus-20200323083145467.htm

[4] https://tuoitre.vn/cu-ong-101-tuoi-danh-bai-covid-19-vi-muon-ve-voi-vo-20200306171501964.htm

[5] The Guardian - Older people widely demonised in UK, ageism report finds

[6] Global reach of ageism on older persons’ health: A systematic review