""

Mô hình liên thế hệ mang lại hy vọng ngay cả trong đại dịch

“Đại dịch COVID-19 đang gây ra nỗi sợ hãi và ảnh hưởng lớn đến người cao tuổi trên toàn thế giới”, ông Antonio Guterres - Tổng thư ký Liên Hợp Quốc đã phát biểu  tuần trước trong buổi công bố bản Tóm tắt Chính sách về Người cao tuổi và dịch bệnh do vi rút cô-rô-na (COVID-19). “Tỷ lệ tử vong ở người cao tuổi nhìn chung là cao hơn, và đối với những người cao tuổi trên 80 tuổi, tỷ lệ này cao hơn gấp năm lần mức trung bình toàn cầu.” Ngoài tác động trực tiếp của đại dịch liên quan đến sức khỏe, người cao tuổi đang phải hứng chịu các rủi ro liên quan đến nghèo đói, phân biệt đối xử và cô lập cao hơn. Ông Guterres cho biết thêm, đại dịch này có khả năng tác động đặc biệt nghiêm trọng đến người cao tuổi ở các quốc gia đang phát triển,.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng tuyên bố rằng ”người cao tuổi có nguy cơ  nhiễm COVID-19 cao nhất, nhưng tất cả mọi người đều phải hành động để ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh trong cộng đồng”. Tại Ấn Độ, dữ liệu của chính phủ cho thấy mặc dù chỉ có 19% trường hợp được xác nhận nhiễm COVID-19 là người cao tuổi, nhưng có đến 63% số ca tử vong là người cao tuổi.

Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), già hóa dân số đã đạt đến mức có thể gây ra tác động đáng kể đến tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế. Để đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc (SDGs), các chính phủ cần đảm bảo rằng công dân ở mọi lứa tuổi đều có thể sống một cuộc sống khỏe mạnh, năng động và đầy đủ. Chúng ta không thể bỏ lại người cao tuổi phía sau! Tổ chức UNFPA cho biết thêm: "Để ứng phó với già hóa dân số, sẽ là không đủ nếu chỉ đáp ứng những mong đợi và nhu cầu của người cao tuổi, mà nó đòi hỏi một phương pháp tiếp cận toàn diện hơn để giải quyết  tác động của già hóa dân số  đối với đến tất cả các nhóm dân số.” Điều này khuyến khích chúng ta nên thực hiện phương pháp tiếp cận theo vòng đời. Chuẩn bị cho tuổi già từ khi còn trẻ sẽ rất hữu ích để có một cuộc sống tốt hơn khi cao tuổi, và giảm bớt gánh nặng về sức khỏe có thể gặp phải nếu không có sự chuẩn bị từ trước. Các thế hệ có thể học hỏi  và hỗ trợ lẫn nhau để xây dựng một cộng đồng ổn định, khỏe mạnh và tốt đẹp.

Phương pháp tiếp cận liên thế hệ

Trong chuỗi chương trình Thảo luận trực tuyến về Phát triển Bền vững (#SDGtalks) do Viện Quản lý Ấn Độ và CNS (Dịch vụ Tin tức Công dân - Ấn Độ) đồng tổ chức, bà Chu Việt Nga (Quản lý chương trình) từ tổ chức Hỗ trợ Người cao tuổi Quốc tế tại Việt Nam (HelpAge International, viết tắt là HelpAge) đã chia sẻ rằng các chương trình nhằm  hỗ trợ người cao tuổi không nên chỉ tập trung vào thực phẩm và thuốc men, mànên được thực hiện theo nhiều cách khác nhau. Một trong những phương thức quan trọng mà tổ chức HelpAge thực hiện để đạt được mục tiêu này là thông qua phương pháp tiếp cận liên thế hệ (mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau), trong đó trọng tâm là xây dựng sự tương tác giữa các thế hệ khác nhau, như người trẻ và người cao tuổi. Người trẻ hướng dẫn và dành thời gian với người cao tuổi, và ngược lại, người cao tuổi truyền đạt cho  người trẻ nhữngkỹ năng và nghệ thuật truyền thống.

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, ông Antonio Guterres cũng đã nhấn mạnh khía cạnh này và khẳng định: "Mặc dù việc giãn cách vật lý là rất quan trọng, chúng ta không quên rằng chúng ta là một cộng đồng và tất cả chúng ta thuộc về nhau. Chúng ta cần có hỗ trợ xã hội tốt hơn và những nỗ lực một cách thông minh hơn để đến được với người cao tuổi…”. Ông cho biết thêm, "điều đó rất quan trọng đối với người cao tuổi, họ có thể phải đối mặt với những tác động và cô lập rất lớn do phong tỏa xã hội và các hạn chế khác."

Đó là lý do vì sao phương pháp liên thế hệ được xây dựng cho người cao tuổi để giúp tất cả các thế hệ đều được hỗ trợ trong thời điểm hiện nay tại Việt Nam. Các nhu cầu của người cao tuổi có thể không được đáp ứngkịp thời và  đầy đủ ngay cả khi họ phải đối mặt với những khó khăn mới khi tuổi tác tăng lên. Phải giải quyết với các thực hành mang tính phân biệt tuổi tác tại nơi làm việc và sự thiếu hụt của các hỗ trợ xã hội lại càng tăng thêm khó khăn cho người cao tuổi. Vấn đề này liên quan đến phương pháp tiếp cận đa chiều  hướng tới các hỗ trợ về cả tâm lý, xã hội và tài chính. Bằng những nỗ lực đáng trân trọng, tổ chức HelpAge đã áp dụng và xây dựng rất nhiều các hoạt hoạt theo phương pháp tiếp cận liên thế hệ nhằm thu hẹp khoảng cách giữa các thế hệ.

"Khi mỗi cá nhân đến tuổi già, ai cũng  phải trải qua những vấn đề khác nhau bao gồm sự suy giảm về điều kiện sức khỏe, nghỉ hưu, vấn đề tài chính, sự cô đơn và phụ thuộc vào người khác" - Tiến sĩ Radhika Kapur đã chỉ ra trong bài nghiên cứu "Vấn đề của người cao tuổi ở Ấn Độ" của mình. Bà Chu Việt Nga đã rất đúng khi nhận định rằng hỗ trợ y tế không phải là hỗ trợ duy nhất cần được mở rộng, mà là khoảng trống cần được lấp đầy mà mô hình Liên thế hệ hướng đến. Theo bà Nga, chăm sóc tâm lý xã hội là bước đi quan trọng đầu tiên của quá trình này. Nó chủ yếu bao gồm trò chuyện với những người cô đơn, cập nhật những thông tin mới nhất cho họ, đặc biệt là về COVID-19 trong bối cảnh hiện tại và hỗ trợ đi lại đến những nơi lân cận. Những thành viên Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau cố gắng tìm những cách thức khác nhau để hỗ trợ người cao tuổi tại cộng đồng, ví dụ như đọc thơ hay dành nhiều thời gian chia sẻ hơn với họ.

Phần quan trọng tiếp theo là hỗ trợ chăm sóc cá nhân, điều này cần thiết cho người cao tuổi khi họ nhiều tuổi hơn và những công việc thường nhật, như nấu ăn và dọn dẹp, trở nên khó khăn với họ. Các Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau đã sử dụng các tình nguyện viên của mình để tham gia và giúp họ nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa và các khu vực xung quanh, cũng như các công việc khác. Ngoài ra, các tình nguyện viên cũng giúp duy trì vệ sinh cá nhân như hỗ trợ trong việc tắm, gội, vệ sinh móng tay, chân.

Thứ ba, các hoạt động hỗ trợ cuộc sống là thiết yếu. Hỗ trợ cuộc sống bao gồm hỗ trợ người cao tuổi tiền (thông qua việc gây quỹ tại địa phương), tiếp cận với trợ cấp xã hội, giúp làm vườn và đồng áng. Hỗ trợ cuộc sống cũng bao gồm việc mua sắm các  dụng cụ như gậy đi bộ hoặc xe lăn có thể giúp người cao tuổi có thể sống một cuộc sống có nhân phẩm.

Cuối cùng, điều quan trọng nhất cần được bảo đảm trong thời điểm bất ổnnày là sức khỏe. Hàng loạt các hoạt động kiểm tra huyết áp và tiểu đường thường xuyên cho bệnh nhân được thực hiện, cũng như đưa ra các lời khuyên về các biện pháp phòng ngừa, bảo vệ để họ có thể tự chăm sóc bản thân. Trong trường hợp tình hình sức khỏe của họ xấu đi, việc giới thiệu họ đến bệnh viện/trung tâm y tế gần nhất cũng là trách nhiệm quan trọng của các tình nguyện viên của các Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau.

Không một ai, dù già hay trẻ, có thể bị tổn hại

Đây là một đại dịch mà không chỉ cần nhận thức cá nhân mà còn cần đến nhận thức và hành động của tập thể, vì vậy, có thể học được  rất nhiều từ mô hình này của HelpAge. Có những thách thức rất cụ thể mà chúng ta – những người Ấn Độ, mà một quốc gia cần phải đối mặt. Mặc dù chúng ta là quốc gia đông dân thứ hai trên thế giới, tuy nhiên chúng ta không có đủ hệ thống y tế công cộng và an sinh xã hội, và điều này đã khiến chúng ta thất bại lớn trước đại dịch. António Guterres, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, đã chỉ ra rằng "Không ai, trẻ hay già, có thể trở thành đối tượng phải chịu tổn hại, và người cao tuổi có quyền sống và quyền sức khỏe như mọi người khác". Ông cũng nói thêm rằng, "Những quyết định khó khăn xung quanh việc chăm sóc y tế để cứu sống phải tôn trọng quyền con người và nhân phẩm của tất cả mọi người." Sự cô lập xã hội, tự cách ly và mối quan tâm cơ bản đối với hạnh phúc của người khác có thể giúp chúng ta tạo ra những bước nhảy vọt đáng kể. Đại dịch này đóng vai trò như một lời nhắc nhở nghiệt ngã rằng ngay cả khi một người trong chúng ta bị nhiễm vi rút, tất cả chúng ta đều gặp nguy hiểm. Mặc dù chúng ta có thể đã đóng góp tiền vào các quỹ cứu trợ khác nhau được thiết lập trên cả nước trong thời điểm rất cần thiết này, chúng ta vẫn có thể làm nhiều hơn nữa thông qua phương pháp tiếp cận tâm lý và xã hội ở cấp độ cá nhân.

Khi các quốc gia rơi vào tình trạng  phong tỏa, nó không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế của đất nước mà còn có thể ảnh hưởng đến người dân cả về cảm xúc lẫn tinh thần, đặc biệt khi gia tăng các xúc cảm như nhận thức về việc bản thân có thể tử vong, trầm cảm, lo lắng và cô đơn. Điều này đặc biệt phổ biến ở những người sống một mình. Giữ liên lạc với những người khác không phải là việc khó, bất kể các biện pháp cách ly nào đang được thực hiện. Một tin nhắn đơn giản, một cuộc gọi điện thoại đến ông bà của bạn và chia sẻ một hình ảnh vui trên ứng dụng Instagram có thể hỗ trợ những người có khả năng tiếp cận với hình thức kết nối ảo này. Có học sinh nào đó đang cô đơn trong lớp của bạn? Bà ngoại của bạn, người mà bạn đã không thể nói chuyện trong vài tháng vừa qua? Mẹ của bạn đang sống ở một thành phố khác một mình? Họ chỉ cách bạn một cái tin nhắn mà thôi. Những hoạt động nhỏ này không chỉ thúc đẩy sự hỗ trợ về mặt cảm xúc mà còn đóng vai trò củng cố mối liên kết  giữa chúng ta, bởi vì cho dù chúng ta có muốn hay không, đại dịch này vẫn sẽ thay đổi đáng kể bản thân chúng ta và tương lai của chúng ta.


Nhóm tác giả: Anjali Sunil, B Sai Sushma, Parv Julania, Pranav Raghuraman, Priya Sahu, K Shree Shantha (tác giả là sinh viên của Viện Quản lý Ấn Độ (IIM) tại Indore, Ấn Độ và đang tham gia thực tập tại CNS (Dịch vụ Tin tức Công dân))